Đăng nhập

Trang nhấtTừ điển họcTừ điển Phương ngữ tiếng Việt

Từ điển Phương ngữ tiếng Việt

Thứ Ba, 24 Tháng 03 2020 11:51

THU TRÀ

Phương ngữ (dialect) là một mặt biểu hiện của ngôn ngữ toàn dân. Đó là những “biến thể theo địa phương hay theo tầng lớp xã hội của một ngôn ngữ”. Sự đa dạng của bức tranh phương ngữ thể hiện sự phong phú, sự “giàu đẹp” của tiếng nói mỗi dân tộc. Tiếng Việt là một ngôn ngữ chung, thống nhất nhưng không phải vì thế mà loại trừ các biến thể phương ngữ khác nhau. Trong những năm vừa qua, đã có một số từ điển phương ngữ ra đời (Đặng Thanh Hoà 2005, Huỳnh Công Tín 2009,…). Tuy nhiên, vẫn chưa có một cuốn từ điển phương ngữ được biên soạn đúng theo tinh thần phương ngữ học, bao quát được hết mọi vùng tiếng Việt.

Sau một thời gian dài chuẩn bị với sự tham gia của một số tác giả, vốn đang và từng là cán bộ Viện Ngôn ngữ học (PGS TS Phạm Văn Hảo - chủ biên, TS Lê Văn Trường, Nguyễn Tài Thái, Trần Thị Liên Minh, TS Võ Xuân Quế), công trình Từ điển phương ngữ tiếng Việt đã ra mắt bạn đọc.

Cái khác biệt chủ yếu và cũng là điều dễ nhận thấy của phương ngữ chính là hệ thống từ vựng. Do đặc thù địa lí, các tỉnh thành phân bố kéo dài theo hình chữ S (với bờ biển dài hơn 3.400 km) và các đặc thù xã hội khác (lối sống, hoàn cảnh cư trú, phong tục tập quán…) mà tiếng Việt hình thành nên 3 vùng phương ngữ chính (Bắc, Trung, Nam) và mỗi vùng lại hàm chứa các phương ngữ nhỏ hơn. Thu thập và hệ thống hoá được (một cách tương đối) toàn bộ các đơn vị từ vựng thuộc phạm vi này quả là một việc khó trong điều kiện nhân lực và vật lực đều hạn hẹp. Các tác giả đã dày công chọn lựa từ kho tư liệu của Viện Ngôn ngữ học (phục vụ cho việc biên soạn Từ điển tiếng Việt) kết hợp với các kết quả khảo sát điền dã nhiều năm. Điều đáng nói là vựng tập này được biên soạn, trình bày đúng theo tinh thần từ điển học, nhất quán trong việc kết hợp cấu trúc hai mặt (vĩ môvi mô). Chẳng hạn, cấu trúc một đơn vị mục từ, lần lượt là: 1. Vùng phương ngữ, thổ ngữ; 2. Từ loại; 3. Chuyển chú; 4. Định nghĩa (theo ngôn ngữ toàn dân); 5. Ví dụ… Các biến thể được miêu tả rất kĩ lưỡng.  Chẳng hạn, riêng mục từ ăn + X đã có tới 81 đơn vị khác nhau, nhiều từ nghe rất lạ (ăn bèn, ăn bẻo, ăn cám sú, ăn khín, ăn quải lác, …). Tổ hợp nói + X cũng có tới 63 đon vị (nói ba giẽm, nói bá vơ, nói đâm hông, nói ghẻ mối, nói mấc, nói séch, nói xóc óc, …), v.v.

Về kĩ thuật, các mục từ  trong từ điển được trình bày rõ ràng bằng các chỉ dẫn định dạng chữ phù hợp và có tính thẩm mĩ. Điều này giúp ích nhiều cho người sử dụng, rất tiện lợi trong việc tra cứu.

Có thể coi  việc ra mắt Từ điển phương ngữ tiếng Việt là một dấu mốc đáng ghi nhận của Phương ngữ học tiếng Việt - một lĩnh vực vốn chưa nhận được sự quan tâm rộng rãi của độc giả, kể cả giới Việt ngữ học. Cuốn từ điển cũng góp một tiếng nói vào sự nghiệp bảo tồn và giữ gìn ngôn ngữ dân tộc.


Tạp chí Từ điển học và Bách khoa thư, số 02, năm 2010

Tin mới cùng mục

Tìm kiếm

Điện thoại liên hệ: 024 62941739

Đọc nhiều

Từ điển học trên đường học tập và nghiên cứu

Từ điển học trên đường học tập và nghiên cứu

Từ điển học trên đường học tập và nghiên cứu...

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM: PHÁT HUY TRUYỀN THỐNG TỐT ĐẸP, HƯỚNG TỚI TƯƠNG LAI*

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM: PHÁT HUY TRUYỀN THỐNG TỐT ĐẸP, HƯỚNG TỚI TƯƠNG LAI*

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM: PHÁT HUY TRUYỀN THỐNG TỐT ĐẸP, HƯỚNG TỚI TƯƠNG LAI*...

BỒI DƯỠNG KIẾN THỨC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH  CHO ĐỐI TƯỢNG 4 NĂM 2019

BỒI DƯỠNG KIẾN THỨC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH CHO ĐỐI TƯỢNG 4 NĂM 2019

BỒI DƯỠNG KIẾN THỨC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH CHO ĐỐI TƯỢNG 4 NĂM 2019...

Hoạt động tình nguyện của Chi đoàn Viện Từ điển học và Bách khoa thư Việt Nam nhân dịp Tết Nguyên đán 2015

Hoạt động tình nguyện của Chi đoàn Viện Từ điển học và Bách khoa thư Việt Nam nhân dịp Tết Nguyên đán 2015

Hoạt động tình nguyện của Chi đoàn Viện Từ điển học và Bách khoa thư Việt Nam nhân dịp Tết...

Từ điển học hệ thống: Một số thành tựu Ngôn ngữ học Nga và Xô Viết (phần 2)

Từ điển học hệ thống: Một số thành tựu Ngôn ngữ học Nga và Xô Viết (phần 2)

Từ điển học hệ thống: Một số thành tựu Ngôn ngữ học Nga và Xô Viết (phần 2)...